Wódka – dla jednych symbol tradycji, dla innych surowy napój o niepowtarzalnym charakterze. Choć dziś kojarzy się przede wszystkim z Polską i Rosją, jej historia jest znacznie bardziej złożona i sięga czasów, kiedy destylacja była sztuką niemal magiczną.

Skąd wzięła się wódka?
Pierwsze wzmianki o destylacji alkoholu pojawiają się już w IX wieku w Arabii, gdzie alchemicy opracowali technikę oddzielania „ducha” z wina. Sztuka ta dotarła do Europy w średniowieczu i szybko znalazła zastosowanie w medycynie.

W Polsce słowo „wódka” pojawiło się po raz pierwszy w dokumentach z 1405 roku w Sandomierzu. Początkowo odnosiło się do wszelkich „leczniczych wód” – wyciągów z ziół na bazie spirytusu. Dopiero z czasem zaczęto używać go w kontekście napoju spożywczego.

W XVI wieku wódka stała się elementem polskiego stołu, a w XVIII wieku – eksportowym hitem. Właśnie wtedy zaczęto mówić o niej jako o „czystej”, odróżniając ją od licznych nalewek i wódek smakowych.

Współczesna definicja wódki czystej to nic innego jak mieszanina spirytusu rektyfikowanego z wodą. Jednak tak proste wyjaśnienie nie oznacza, iż wódka nie posiada smaku. Poszczególne produkty różnią się między sobą, niejednokrotnie znacznie. Spirytus rektyfikowany do produkcji wódki czystej, jest w możliwie największym stopniu oczyszczony i pozbawiony związków organoleptycznych, czyli barwy, smaku, zapachu i aromatów surowców bazowych oraz produktów ubocznych fermentacji.
Natomiast tzw. wódki gatunkowe, które powstają ze spirytusu surowego – nie rektyfikowanego, posiadają swój specyficzny charakter, bazujący na wykorzystywanym surowcu. 

Z czego powstaje wódka?
Podstawą każdej wódki jest fermentowalny surowiec – może to być zboże (pszenica, żyto, jęczmień), ziemniaki, a nawet buraki cukrowe. Wybór surowca ma ogromny wpływ na charakter trunku. Dla przykładu:

• Żyto – daje wódce lekko pieprzny, wytrawny smak.
• Pszenica – delikatna i łagodna, z nutą słodyczy.
• Ziemniaki – kremowa, gęsta w strukturze, z ziemistym aromatem.

Współcześnie, dzięki nowoczesnym technologiom, wódka może być niemal całkowicie pozbawiona zapachu i smaku – ale mistrzowie destylacji wiedzą, że prawdziwa jakość kryje się w subtelnych różnicach.

Jak powstaje wódka?

Proces produkcji to połączenie sztuki i precyzji chemicznej:

1. Fermentacja – surowiec (np. zboże) miesza się z wodą i drożdżami, które przekształcają cukry w alkohol.
2. Destylacja – kluczowy moment, w którym „surowy” alkohol jest oczyszczany i koncentrowany. Najczęściej odbywa się to w kolumnach destylacyjnych, pozwalających uzyskać spirytus o mocy 96%. Na drodze tradycyjnej destylacji nie można uzyskać spirytusu o mocy 100% – wynika to z tworzenia przez etanol i wodę mieszaniny azeotropowej, co oznacza, że po osiągnięciu pewnego stężenia (ok. 95,6-96% wagowo) para wodna i alkohol mają takie same proporcje, a dalsza destylacja nie zwiększa już stężenia. Aby uzyskać czysty, bezwodny alkohol, potrzebne są specjalistyczne metody laboratoryjne i odwadniające. 
3. Filtracja – wódka przechodzi przez węgiel aktywny, srebro, kryształ górski, a czasem nawet mleko kokosowe – w zależności od receptury producenta.
4. Rozcieńczanie wodą – spirytus miesza się z wyjątkowo czystą wodą źródlaną, co ma kluczowy wpływ na ostateczny smak i klarowność trunku.
5. Odpoczynek i butelkowanie – zanim trafi do butelki, wódka często „dojrzewa” przez kilka dni, by składniki mogły się harmonijnie połączyć.

Czy Polska to serce wódki?
Nie bez powodu Polska uznawana jest za ojczyznę wódki. To tutaj narodziły się marki, które dziś są znane na całym świecie – jak Żubrówka, Wyborowa czy Chopin. Polska wódka ma nawet chronione oznaczenie geograficzne w Unii Europejskiej (na mocy ustawy, uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 25 maja 2012 r. o zmianie ustawy o wyrobie napojów spirytusowych oraz rejestracji i ochronie oznaczeń geograficznych napojów spirytusowych oznaczeniem zastrzeżonym jest “Polska Wódka/Polish Vodka), co oznacza, że może być produkowana wyłącznie z polskich surowców i na terytorium Polski.

Od tradycji do nowoczesności

Współczesna scena wódek czystych łączy klasykę z innowacją. Pojawiają się edycje rzemieślnicze, wódki single grain, a nawet ekologiczne – produkowane z lokalnych zbóż bez użycia pestycydów.

Mimo, że dziś wódka często służy jako baza do koktajli, wciąż pozostaje symbolem prostoty, czystości i gościnności. Bo jak mówi stare polskie powiedzenie – „Wódka nie jest dla smutku – jest dla rozmowy.”
Ciekawostką na koniec jest informacja, iż dobra wódka wcale nie musi być “dobrze zmrożona” schłodzenie maskuje aromaty, a prawdziwi degustatorzy piją ją delikatnie chłodną, by móc docenić pełnię jej smaku.